MEPUTSO: 70
Palomoka ya matlakala a memorantamo ke tshela.
LEPHEPHE LA PELE (P1)
MEMORANTAMO
KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO
POTŠIŠO 1
Tšhelete ya mphiwafela wa bana.
Tlala le bodiidi.
Khuetšo/kgatelelo ya segwera.
Tirišo ya dinotagi le diokobatši.
Tirišo ya ditokelo /bošaedi.
Tše pedi tša tše.
O šulafalelwa ke bophelo.
Bokamoso bja gagwe bo a swiswala.
O a itshola.
E ba motswadi pele ga nako.
Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana go ya ka kwešišo ya bona.
Mohlala: Ba bangwe ba tla re Aowa,
Ka gore ge nkabe ba botšana nnete mofsa yo a ithwelego pele ga nako o be a tla eletša ba bangwe gore ba se ke ba dira seo ba se dirilego e le ge a lebeletše bophelo morago ga go ithwala/ ba le ngwana.
Ba bangwe ba tla re Ee, nnete ba a botšana gore ga go bose ebile ga go bonolo go ba motswadi mola le wena o sa le ngwana, fela mofsa yo mongwe le ge a kwele polelo yeo, o no tšwela pele ka go tsenela thobalano gomme a ithwala.
Manyami/ Go kwa bohloko.
Karabo ya maleba e tla amogelwa.
Go se dire dilo tša batho ba bagolo pele ga nako./ Go se tsenele tša thobalano pele ga lenyalo.
Go ba le maikemišetšo bophelong go lebeletšwe bokamoso.
Go ela tlhoko bophelo bjo bo phelwago le bagwera.
Tše pedi fela.
Karabo tša maleba di tla amogelwa.
Ka go boela sekolong ka maikemišetšo a go fihlelela ditoro tša bokamoso bjo bokaone.
Go se sa bušeletša go ithwala gape.
Karabo ya maleba e tla amogelwa.
Balekwa ba tla tšweletša mekgwanakgwana ya go fediša go ima ga bafsa.
Mohlala. Go be le dithuto tša maleba tšeo bafsa ba swanetšego go fiwa tšona mabapi le go ithwala ga bafsa le ditlamorago.
Batswadi ba swanetše go fa bana ba bona maele mabapi le tša thobalano.
Mmušo o be le mananeo a go fa bafsa tshedimošo ya maleba.
Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana,
Mohlala: Pefelo/ go tenega/ go nyama/ kgakanego.
Mofsa yo ga a na bokamoso le motho yo a mo filego ngwana ka ge a na le lapa/ Go fetelwa ke twatši ya HIV le AIDS ka ge a sa robale le motho o tee.
Go tla tšweletšwa dithuto tša go fapana.
Mohlala: Bafsa ba eletšwa gore ba se ke ba ima pele ga nako ka ge go ima pele ga nako go šulafatša bophelo bja mofsa, bokamoso bja gwahlafala.
Karabo ya maleba e tla amogelwa.
Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
Mohlala: Ba bangwe ba tla re ke nnete ka lebaka la gore go tsebega batšwantle ba na le bokgoni bja mešomo,
Mola ba bangwe ba tla re ke kakanyo fela ka lebaka la gore ga gona bohlatse bja gore matšwantle ka moka ba na le bokgoni bja go fapafapana.
a Ba tšeela badudi ba naga mešomo.
b Ba godiša dipalopalo tša badudi ka mo nageng.
c Go ukangwa gore ba oketša bosenyi ka mo nageng.
Karabo ya maleba e tla amogelwa.
a Go šitiša/ ganetša motho go bolela.
b Ke nako ye telele ba hlokofetše.
c Go tloga nageng ya geno.
Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
Mohlala: Maikutlo a kamogelo ka ge ba bula dikgoba tša mešomo (ba na le dikgwebo) le bokgoni bja mešomo ye mengwe.
Molaotheo wa naga o dumela gore motho yo mongwe le yo mongwe a fiwe ditokelo tša go bolela a lokologile.
Balekwa ba tla tšweletša dikgopolo tša go fapana.
Mohlala:
Go se be le kgethologanyo ka nageng.
Go be le phedišano, 'ubuntu'.
A re tlogeleng semorafe.
Badudi ba naga ba fiwe ditokelo tša botho,
Karabo yeo e ka thulanago le go ba amogela e tla amogelwa.
PALOMOKA KAROLO YA A:
KAROLO YA B: KAKARETŠO
POTŠIŠO 2
Karabo e ka ba ka tsela ya temana goba dintlha go lebeletšwe dikgopolo goba dikgopolotlaleletšo tše di latelago:
Lekgarebe le hlala moratiwa wa lona (Sello).
Ba thomile go ratana ge a dira mphato wa 9 (kreiti 11) go fihla lehono ge a le ngwageng wa mafelelo kholetšheng ya borutiši.
Sello o be a mo hlokometše bjalo ka motswadi, a mo direla tšohle gomme a mo apešitše ka lerato le borutho.
O leboga dilo ka moka tšeo Sello a mo diretšego tšona go akaretšwa le kalafo ya bolwetši bja go wa.
Polelong ya gagwe o botša Sello gore tiragalo ye nngwe le ye nngwe e na le nako, a tsopola mangwalo a makgwethwa, lehono ke nako ya bona ya tlhalano.
O re a ka se thome go ithuta go ratana ka Sello a ba a nyalana le yena.
O botša Sello gore a inyakele mosadi yo a mo swanetšego le yena o tla inyakela monna yo a mo swanetšego wa mohumi.
Molekwa a ngwale ka motho wa boraro.
Molekwa a ngwale palo ya mantšu ao a šomišitšego.
Molekwa a šomiše mantšu a gagwe, a se ngwalolle temana.
PALOMOKA KAROLO YA B:
KAROLO YA C: THUTAPOLELO LE TŠHOMIŠOPOLELO
POTŠIŠO 3
Moreki o bonagala a le bothateng le morekiši mabapi le sedirišwa seo a bego a se rekile lebenkeleng. Moreki o bušetša sedirišwa seo a bego a se rekile a sešo a lemoga melaetša ye e ngwadilwego, thekniki ya kwalakwatšo.
Mmušo o ka bula dikolo tša bošego go thuša batho go bala gore ba holege ge ba e ya mabenkeleng.
Melaetša ya ka mabenkeleng e ka ngwalwa ka maleme a a fapanego.
Ka mabenkeleng ba ka thuša go hlalošetša bao ba nyakago thušo mabapi le tšhomišo ya didirišwa. Dintlha tše dingwe tša maleba di tla amogelwa.
Melaetša ya go goga mahlo a bareki e pepeneneng ka ge e ngwadilwe ka fonte ye kgolo, (Wa reka, o rekile) mola ye e hlalošago kgopolokgolo e ngwadilwe ka fonte ye nnyane.
Wa reka, o rekile - e gatelela molaetša/ke sebetša seo se bolelago moeno goba motheo wa mmapatši.
POTŠIŠO 4
Nyakišiša - go kgonthišiša
Leamanyišala =Go hlaolwa ka lešala.
Leamanyirui =Go hlaolwa ka lerui.
Maitshwaro a mabotse - Lehlaodi la mokgwa.
ba na le maitshwaro a mabotse; leba le, le laetša semelo/mekgwa.
POTŠIŠO 5
Phomete : Tokelo ya go ba ka nageng yeo e sego ya geno.
Pasepote : tokelo ya go etela dinaga tše dingwe.
Pasa : Lengwalo la bohlatse bja go ba modudi wa naga pukwana ya boitsebišo.
Rena ditšhiwana re tshela matšato.
Matšwantle : batho bao ba tšwago dinageng tša ka ntle, gomme ba etetše naga ya gaborena ka morero wo o itšego.
Maphodisa! Bula! Maphodisa! : O laetša pefelo/ntwa/bogale/go hloka tlhompho le kgethologanyo/o laetša mošito wa lebelo.
Lahlile, moselana wa -ile go laetša lephethi/lefetile.
Maboneng, moselana wa -ng go laetša lefelo.
Palakata! - Go tsena/ go itahlela ka ntlong ka lebelo ntle le tumelelo/ go goroga batho ba se ba go letela.
Ke filwe phomete ya mošomo ka ge ke se modudi wa naga.
Lefoko le šomiše lekopanyi le tee/le be le dithabekutu tše pedi
Lefoko la maleba le tla amogelwa.
POTŠIŠO 6
Letsogo : mothuši wa hlogo ya sekolo.
Letsogo : go betha kudu.
Letsogo : go utswa.
Letsogo : sethakga.
PALOMOKA KAROLO YA C:
PALOMOKA YA TLHAHLOBO:
